Voorwaarts

Op 28 maart 1891 meldt het Rotterdams Nieuwsblad dat het stoomschip ‘Voorwaarts’ aan de grond is gelopen. Het is vol bedevaartgangers op weg van Java naar Djeddah. In zeevaarderskringen heet de onheilsplek de Zuiderpassage.

Een waarschuwend voorteken. Toch zal het Bossche stadsbestuur de naam Zuiderpassage krap zeventig jaar later aan een winkelcentrum schenken. Een modern en gedurfd complex op Zuid, met 32 winkels en 54 flat- en galerijwoningen. Op 25 augustus 1960 vindt de feestelijke openingsceremonie plaats. Geduldig kijken vierduizend belangstellenden naar de hemel. Zij wachten op een kolossale huishoudschaar die de wolken zal klieven. Van oudsher knipt God de linten in Den Bosch. Maar die woensdag blijft het stil. Is ie ziek? Een snipperdag? Of heeft God een functioneringsgesprek met het Onzichtbare dat sommigen boven hem vermoeden?

Wij gissen nog altijd. Wel weten we dat plots een helikopter naderde. ‘Als een stofzuiger aan de hemel’, zal de geëmotioneerde verslaggever van de Tijd en Maasbode noteren. Het hefschroefvliegtuig landt op een veldje aan de Beethovenlaan. Zes harmonieën verwelkomen de uitstappende burgemeester Loeff. Na toespraken over vooruitgang, melk en honing ontsteekt hij de neonbelettering ‘Zuiderpassage’. Ook doet Loeff een gooi op de kegelbaan van café-restaurant Lohengrin. Over zijn trefzekerheid zwijgt het archief, maar de dag zelf is een strike. Landelijke kranten – van het Gereformeerd Gezinsblad tot de Volkskrant – melden dat ‘de Lijnbaan van Den Bosch’ is geopend.

Architectonisch is de Zuiderpassage een grande dame. Stijl, karakter. Toch ging het mis. Boze tongen noemen 4 december 1970, de dag dat de Lambooybrug over het kanaal openging. Sindsdien ligt de Zuiderpassage op een langgerekte vluchtheuvel, ingeklemd tussen wegen. Medio jaren zeventig begint de klandizie sterk te rafelen. Hoog verloop, oprukkende supermarkten. Even is er een lichtpuntje: op 17 mei 1978 krijgt de Zuiderpassage de eerste glasbak van heel Nederland. Tegelijkertijd suggereert de locatiekeuze dat dit stadsdeel veel onmatige drinkers telt. Niet uitgesloten. Daagse zuipers is het anagram van Zuiderpassage. Aan drank is er ook geen tekort. Volgens krantenadvertenties uit 1978 gaat de Montilla Sherry bij de Aldi – indertijd in het winkelcentrum gevestigd – voor ƒ 3,98 de deur uit.

Ongewilde treurigheid: op 16 november 1978 belandt de Zuiderpassage in de Telegraaf. Aanleiding is een overval op het PTT-hulppostkantoortje. Maar het is een sneu misdrijf. De dader gebruikt een speelgoedpistool – niet eens een echte. De buit: enige duizenden guldens.

Anno 2020 lijkt de stille Zuiderpassage op een museum voor eigentijds straatmeubilair. Het telt tweeënveertig fietsrekjes, dertien plantenbakken, acht bankjes, zes prullenbakken en enkele bewegingsmelders die zich stierlijk vervelen. Een aanbevelenswaardig museum, dat wel. Nooit gedrang, lawaai of uitverkocht.

_____________________

Publicatie in Brabants Dagblad: 12 februari 2020. Deel 1 van een drieluik over de Zuiderpassage. Noot aan de lezer: de reactiemogelijkheid zal na herziening van de kronieksite vanaf zomer 2020 weer in gebruik worden genomen.